Λογική και Φιλοσοφία

Η Λογική ως μέρος του ερευνητικού πεδίου της φιλοσοφίας

                Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, μια από τις έννοιες της λέξης «λόγος» είναι η δύναμη της διάνοιας, η λογική σκέψη, η αιτιολόγηση, η επιχειρηματολογία, ενώ λογικός είναι ο έχων ορθό λόγο ή κρίση, ο ικανός στη λογική σκέψη, ο εύλογος. Σχεδόν μέχρι τις μέρες μας, η λογική οριζόταν ως η επιστήμη της ανθρώπινης σκέψης ή η επιστήμη που μελετά τους νόμους της σκέψης ή,  για ορισμένους,  τους νόμους της ορθής σκέψης. Όμως, σε σύνθετες καταστάσεις κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την επιρροή του συναισθηματικού παράγοντα στην ανθρώπινη σκέψη.

                Σύμφωνα με τους αρχαίους στοχαστές, η  λογική είναι η τέχνη που τυποποιεί τη συλλογιστική διαδιακασία βάσει των νόμων της σκέψης, προκειμένου να διατυπώνουμε ορθά και έγκυρα επιχειρήματα (Αριστοτελική Λογική «Αναλυτικά Πρότερα»). Αυτό συμβαίνει, γιατί η γλώσσα είναι συχνά ασαφής λόγω των πολλών συμφραζομένων και της πολυσημίας των λέξεων. Παρόλ’αυτά στην αρχαιότητα δεν αποτελούσε αυτοτελή κλάδο, αλλά μια τέχνη που βρίσκεται στη βάση της φιλοσοφικής έρευνας, το εργαλείο, δηλαδή, για την υποστήριξη των γενικότερων φιλοσοφικών θεωριών και μεθόδων.

                Οι σοφιστές ως δάσκαλοι της ρητορικής τέχνης, που δίδασκαν τα αναγκαία εφόδια στους γόνους πλούσιων αθηναϊκών οικογενειών, προκειμένου να σταδιοδρομήσουν στην πολιτική, ασχολήθηκαν με την τέχνη της πειθούς, δηλαδή με τις τεχνικές των έγκυρων και πειστικών επιχειρημάτων, αλλά και με την εριστική, δηλαδή την τέχνη αναίρεσης των απόψεων που υποστηρίζουν οι άλλοι με αληθοφανή και παραπειστικά επιχειρήματα(σοφίσματα). Παρόλ’ αυτά οι σοφιστές δεν ασχολήθηκαν ουσιαστικά με τη λογική, αλλά με την επαρκή υποστήριξη δύο αντίθετων απόψεων(δισσοί λόγοι):»Νόμιζαν ότι τους εκπαιδεύουν, χωρίς να τους μαθαίνουν μια τέχνη, αλλά το προϊόν μιας τέχνης»(Αριστοτέλης, Περί σοφιστικών ελέγχων).

                Ο φιλόσοφος που θεωρείται θεμελιωτής της λογικής ήταν ο Αριστοτέλης. Ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με τη συστηματική μελέτη λογικών θεμάτων, ταξινομώντας τις διάφορες μορφές προτάσεων και έγκυρων επιχειρημάτων και διαμόρφωσε ένα αυστηρό σύστημα λογικών κανόνων, που ονομάστηκε Τυπική Λογική Η λογική του παρέμεινε αναλλοίωτη σχεδόν ως το 19ο αι.και οι μεταγενέστεροι μελετητές ονόμασαν τα 6 συνολικά έργα της λογικής του «Όργανον» , γεγονός που αποδεικνύει ότι εξέλαβε τη λογική ως εργαλείο, ως το πρώτο σκαλοπάτι της φιλοσοφικής έρευνας.

                Σήμερα, η λογική του Αριστοτέλη θεωρείται ξεπερασμένη, γιατί είναι μια λογική όρων(Λογική κατηγορημάτων). Διαμελίζει τις προτάσεις  σε όρους (υποκείμενο και κατηγόρημα) και στη συνέχεια δομεί συλλογισμούς με την πρόσθεση ή την αφαίρεση του ρήματος  «είναι ή δεν είναι». Μια πλήρης, όμως, τυπική λογική απαιτεί τόσο τη λογική όρων όσο και τη λογική προτάσεων, ένα κενό που θα συμπληρώσουν αργότερα οι Στωικοί φιλόσοφοι και κυρίως ο Χρύσιππος, που διαμόρφωσαν μια λογική προτάσεων, ὀπου η πρώτη προκείμενη είναι υποθετική πρόταση και το συμπέρασμα προκύπτει από τη σχέση των προτάσεων μεταξύ τους π.χ. :

Αν ένα κράτος συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες στην αρχαιότητα, ανήκε στο ελληνικό έθνος.

Οι Μακεδόνες συμμετείχαν πάντοτε στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Άρα οι Μακεδόνες ανήκαν στο ελληνικό έθνος.

Η Λογική ως αυτοτελής φιλοσοφικός ή επιστημονικός κλάδος...

                Σύμφωνα με τις σύγχρονες απόψεις, η Λογική δεν αποτελεί εργαλείο, αλλά ιδιαίτερο κλάδο της φιλοσοφίας. Κάποιοι μάλιστα τη θεωρούν αυτόνομη επιστήμη, που συγγενεύει περισσότερο με τα μαθηματικά. Έτσι, τα πορίσματά της στηρίζονται σε νέες γλωσσοαναλυτικές τάσεις της φιλοσοφικής έρευνας.

                Η μελέτη της Λογικής έμεινε για αιώνες προσκολλημένη στην τυπολογία του Αριστοτέλη, καθώς οι Άραβες και Χριστιανοί φιλόσοφοι Μεσαίωνα ασχολήθηκαν με το διεξοδικό σχολιασμό των έργων Αριστοτέλη. Η κατάσταση αυτή άλλαξε από τα τέλη του 17^ου αιώνα με το έργο του Λάιμπνιτς, που διατύπωσε τις αρχές μιας νοηματικής μαθηματικής γλώσσας και εγκαινίασε την ιστορία της Μαθηματικής ή Συμβολικής Λογικής.

                Η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος από φιλοσόφους και μαθηματικούς για τη λογική ουσιαστικά ξεκίνησε από τα μέσα του 19ου αι., όταν κορυφαίοι στοχαστές , όπως οι Άγγλοι μαθηματικοί και λογικοί φιλόσοφοι, Αουγκούστους ντε Μόργκαν, Τζορτζ Μπουλ και Μπέρχαρντ Μπολζάνο εδραίωσαν τη «συμβολική» ή «μαθηματική» λογική. Μελέτησαν τις λειτουργικές ιδιαιτερότητες και τις μορφοποίησαν με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην εκφράζονται λεκτικά, αλλά με όρους και σύμβολα από τα μαθηματικά.

                Στις αρχές του 20ού αιώνα, η στροφή της Λογικής προς τα μαθηματικά ενισχύθηκε και στη νέα μαθηματική θεωρία των συνόλων παρατηρούνται «λογικές αντινομίες», που δεν ήταν ξεκάθαρα μαθηματικά προβλήματα, αλλά λογικά προβλήματα, που η τυπική λογική δεν μπορούσε να εξαλείψει. 

                Μέχρι σήμερα, στα πλαίσια της μαθηματικής λογικής έχουν διαμορφωθεί τρεις σχολές:η αλγεβρική (Περς, Βεν), η λογιστική (Φρέγκε, Ράσελ) και η φορμαλιστική, που είναι καθαρά προτασιακή (Χίλμπερτ). Στις μέρες μας, εμφανίζονται και άλλες, όπως η τροπική λογική, που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη των υπολογιστών. Ωστόσο, η λογική σήμερα θεωρείται ανεξάρτητη επιστήμη, ενώ τα μαθηματικά αποτελούν ένα μόνο κλάδο της.

Πρόλογος Αντιγόνης (στίχοι 1-99)

Πρόλογος (Στίχοι 1-99)           Στ.21-38  & 49-77
ΑΝΤ. ὦ κοινὸν αὐτάδελφον Ἰσμήνης κάρα,	Πολυαγαπημένη μου αδερφή Ισμήνη,
ἆρ᾽ οἶσθ᾽ ὅ τι τῶν ἀπ᾽ Οἰδίπου κακῶν	άραγε ξέρεις αν υπάρχει καμιά συμφορά που μας κληροδότησε ο Οιδίποδας
ὁποῖον Ζεὺς οὐχὶ τελεῖ νῷν ἔτι ζώσαιν;	και να μην την έστειλε ο Δίας σ’ εμάς όσο ακόμη ζούμε;
οὐδὲν γὰρ ἐσθ᾽οὔτ᾽ ἀλγεινὸν οὔτ᾽ ἄτης ἄτερ	Γιατί τίποτε δεν υπάρχει, ούτε λυπηρό, ούτε γεμάτο συμφορές
οὔτ᾽ αἰσχρὸν οὔτ᾽ ἄτιμόν, 5	ούτε που να φέρνει ντροπή, ούτε επονείδιστο,
ὁποῖον ἐγὼ οὐκ ὄπωπ᾽  τῶν σῶν τε κἀμῶν κακῶν.	που να μην έχω δει εγώ μέσα στα δικά σου και στα δικά μου βάσανα.
καὶ νῦν τί αὖ τοῦτ᾽ κήρυγμα φασι	Και τώρα τι είναι πάλι αυτή η διαταγή που λένε
θεῖναι τὸν στρατηγὸν ἀρτίως πανδήμῳ πόλει;	ότι διακήρυξε (έβγαλε) ο στρατηγός πριν από λίγο σ’ ολόκληρη την πόλη;
ἔχεις τι κεἰσήκουσας;	Ξέρεις τίποτα κι έχεις ακούσει;
ἤ σε λανθάνει πρὸς τοὺς φίλους στείχοντα	Ή μήπως σου ξεφεύγει ότι τους αγαπημένους απειλούν
κακά τῶν ἐχθρῶν; 10	κακά που ταιριάζουν στους εχθρούς;
ΙΣΜ. ἐμοὶ μὲν, Ἀντιγόνη, οὐδεὶς μῦθος φίλων ἵκετ᾽,	Σε μένα τουλάχιστον, Αντιγόνη, καμιά είδηση δεν έφτασε για τους αγαπημένους[μου]
οὔθ᾽ ἡδὺς οὔτ᾽ ἀλγεινὸς	ούτε ευχάριστη, ούτε δυσάρεστη,
ἐξ ὅτου δύο ἐστερήθημεν δυοῖν ἀδελφοῖν,	αφότου οι δυο μας στερηθήκαμε τα δυο μας αδέρφια,
θανόντοιν μιᾷ ἡμέρᾳ διπλῇ χερί·	που σκοτώθηκαν την ίδια μέρα με αμοιβαίο φόνο
ἐπεὶ δὲ στρατὸς Ἀργείων φροῦδός ἐστιν ἐν νυκτὶ τῇ νῦν, 15	κι από τότε που ο στρατός των Αργείων τράπηκε σε φυγή τη νύχτα αυτή
οἶδ᾽ οὐδὲν ὑπέρτερον,	δεν ξέρω τίποτε περισσότερο,
οὔτ᾽ εὐτυχοῦσα μᾶλλον οὔτ᾽ ἀτωμένη.	ούτε ότι είμαι πιο ευτυχισμένη ούτε πιο δυστυχισμένη.
ΑΝΤ. ᾔδη καλῶς,	Ήμουνα σίγουρη,
καί οὕνεκ᾽ τοῦδ᾽ ἐξέπεμπον  σ᾽ ἐκτὸς αὐλείων πυλῶν,	και γι’ αυτό ζήτησα να’ρθεις στις εξώπορτες του ανακτόρου,
ὡς μόνη κλύοις.	για να τ’ ακούσεις μόνη.
ΙΣΜ.τί δ᾽ ἔστι; δηλοῖς γάρ καλχαίνουσ᾽ τι ἔπος. 20	Τι  ‘ναι λοιπόν;Γιατί δείχνεις ότι κάποια είδηση σε βασανίζει.
ΑΝΤ . Κρέων γὰρ τὼ κασιγνήτω νῷν	Γιατί, ο Κρέοντας  από τα δυο μας αδέρφια,
οὐ τὸν μὲν προτίσας, τὸν δ᾽ ἀτιμάσας ἔχει τάφου;	δεν έκρινε τον ένα άξιο ταφής, ενώ τον άλλο ανάξιο να ταφεί;
Ἐτεοκλέα μέν, ὡς λέγουσι, χρησθείς σὺν δικαίᾳ δίκῃ	Τον Ετεοκλή, όπως λένε, αφού του φέρθηκε,με δίκαιη κρίση
καὶ νόμου	και σύμφωνα με το (θρησκευτικό) νόμο,
ἔκρυψε κατὰ χθονὸς	διέταξε να τον θάψουν κάτω από τη γη,
ἔντιμον τοῖς ἔνερθεν νεκροῖς· 25	ώστε να είναι τιμημένος μες στους νεκρούς στον κάτω κόσμο,
τὸν δ᾽ νέκυν Πολυνείκους ἀθλίως θανόντα	αλλά το κορμί του Πολυνείκη, που πέθανε με αξιολύπητο τρόπο,
φασιν ἐκκεκηρῦχθαι ἀστοῖσι	λένε πως έχει διακηρυχτεί στους πολίτες
τὸ μὴ καλύψαι τάφῳ μηδὲ κωκῦσαί τινα,	κανείς να μην το θάψει και να μην το κλάψει,
ἐᾶν δ᾽ ἄκλαυτον, ἄταφον,	αλλά να το αφήσουν άκλαυτο κι άθαφτο,
γλυκὺν θησαυρὸν οἰωνοῖς εἰσορῶσι πρὸς χάριν βορᾶς. 30	εύρημα ευχάριστο για τα όρνια που λαίμαργα ψάχνουν, για να βρουν την τροφή τους.
τοιαῦτά φασι	Τέτοια λένε
κηρύξαντ᾽ ἔχειν τὸν ἀγαθὸν Κρέοντα,	ότι έχει κηρύξει δημόσια ο Κρέοντας «ο καλός»
σοὶ κἀμοί, λέγω γὰρ κἀμέ,	για σένα και για μένα —λέω και για μένα—,
καὶ δεῦρο νεῖσθαι	και [λένε] ότι έρχεται εδώ,
προκηρύξοντα ταῦτα σαφῆ τοῖσι μὴ εἰδόσιν,	για να τα διακηρύξει δημόσια, ώστε να είναι ξεκάθαρα σ’ αυτούς που δεν τα ξέρουν,
καὶ  οὐκ ἄγειν τὸ πρᾶγμα ὡς παρ᾽ οὐδέν,	και δε θεωρεί την υπόθεση κάτι ασήμαντο,
ἀλλ᾽ ὃς ἂν δρᾷ τι τούτων, 35	αλλά όποιον κάνει κάτι απ’ αυτά,
προκεῖσθαι φόνον δημόλευστον ἐν πόλει.	ότι (τον) περιμένει θάνατος με δημόσιο λιθοβολισμό μπροστά στην πόλη
οὕτως ἔχει σοι ταῦτα, καὶ δείξεις τάχα	Έτσι έχουν αυτά για σένα· και γρήγορα θα δείξεις
εἴτ᾽ πέφυκας εὐγενὴς	αν είσαι από ευγενική γενιά και γενναία στο ήθος
εἴτ᾽ κακή ἐσθλῶν.	ή τιποτένια από ευγενική γενιά.
ΙΣΜ. ὦ ταλαῖφρον, εἰ τάδ᾽ ἐν τούτοις,	Δύστυχη, αν έτσι έχουν τα πράγματα,
τί δ᾽, ἐγὼ ἂν προσθείμην πλέον λύουσ᾽εἲθ’ ἃπτουσα; 40	τι όφελος θα μπορούσα να φέρω εγώ ό,τι κι αν κάνω;
ΑΝΤ. Σκόπει εἰ ξυμπονήσεις καὶ ξυνεργάσει.	Σκέψου αν θα με βοηθήσεις και θα συνεργαστείς μαζί μου.
ΙΣΜ. ποῖόν τι κινδύνευμα;	Για ποια επικίνδυνη πράξη μιλάς;
ποῖ γνώμης ποτ᾽ εἰ;	Τι τάχα έχεις στο μυαλό σου;
ΑΝΤ. εἰ κουφιεῖς τὸν νεκρὸν ξὺν τῇδε χερί.	[Σκέψου] αν θα σηκώσεις το νεκρό μαζί μ’ αυτό μου εδώ το χέρι.
ΙΣΜ. ἢ γὰρ νοεῖς θάπτειν σφ᾽,	Αλήθεια, έχεις στο νου σου να θάψεις αυτόν,
ἀπόρρητον πόλει;	μολονότι απαγορεύεται ρητά στους πολίτες;
ΑΝΤ. τὸν γοῦν ἐμὸν καὶ τὸν σόν ἀδελφόν ,ἢν σὺ μὴ θέλῃς · 45	Το δικό μου, βέβαια,και το δικό σου αδερφό, αν εσύ δε θέλεις·
οὐ γὰρ δὴ ἁλώσομαι προδοῦσα.	γιατί κανείς δε θα με κατηγορήσει ότι τον πρόδωσα.
ΙΣΜ. ὦ σχετλία, Κρέοντος ἀντειρηκότος;	Παράτολμη,μολονότι το έχει απαγορέψει ο Κρέοντας;
ΑΝΤ. ἀλλ᾽ οὐδὲν μέτα αὐτῷ εἴργειν με τῶν ἐμῶν.	Μα δεν έχει κανένα δικαίωμα αυτός να μ’εμποδίσει από τους δικούς μου.
ΙΣΜ. Οἴμοι· φρόνησον, ὦ κασιγνήτη,	Αλίμονο· σκέψου,αδερφή μου,
ὡς ἀπεχθὴς δυσκλεής τε πατὴρ  ἀπώλετο νῷν, 50	πόσο μισητός και ντροπιασμένος μας χάθηκε ο πατέρας,
ἀράξας διπλᾶς ὄψεις αὐτὸς αὐτουργῷ χερί	αφού χτύπησε δυνατά ο ίδιος τα δυο του μάτια με το ίδιο του το χέρι
πρὸς ἀμπλακημάτων αὐτοφώρων ·	λόγω των αμαρτημάτων που μόνος του έφερε στο φως·
ἔπειτα μήτηρ καὶ γυνή, διπλοῦν ἔπος,	κι ύστερα η μάνα και η γυναίκα του,διπλό όνομα,
λωβᾶται βίον πλεκταῖσιν ἀρτάναισι ·	πεθαίνει ντροπιασμένη με μια πλεχτή θηλιά·
τρίτον δέ δύο ἀδελφὼ	τρίτο κακό, τα δυο μας αδέρφια,
αὐτοκτονοῦντε τὼ ταλαιπώρω κατειργάσαντο 55	που αλληλοσκοτώθηκαν οι δυστυχισμένοι
μίαν καθ᾽ ἡμέραν	μέσα στην ίδια μέρα,
κοινὸν μόρον ἐπαλλήλοιν χεροῖν.	βρήκαν αμοιβαίο θάνατο με χέρι που σήκωσε ο ένας πάνω στον άλλο.
Σκόπει νῦν δ᾽ αὖ ὅσῳ κάκιστ᾽ ὀλούμεθ᾽,	Και τώρα πάλι, σκέψου πόσο ατιμωτικά θα χαθούμε
νὼ μόνα δὴ λελειμμένα,	εμείς οι δυο, που έχουμε μείνει ολομόναχες,
εἰ παρέξιμεν ψῆφον ἢ κράτη τυράννων,	αν παραβούμε την απόφαση και τη βασιλική εξουσία,
νόμου βίᾳ. 60	παραβιάζοντας το νόμο.
ἀλλά τοῦτο μὲν χρὴ ἐννοεῖν	Αλλά πρέπει να σκεφτείς το εξής,
ὅτι ἔφυμεν γυναῖκε,	ότι δηλαδή από τη μια γεννηθήκαμε γυναίκες
ὡς οὐ μαχουμένα πρὸς ἄνδρας.	και από την άλλη δεν επιτρέπεται να τα βάζουμε με άντρες·
ἔπειτα δ᾽ οὕνεκ᾽ ἀρχόμεσθ᾽ ἐκ κρεισσόνων,	ύστερα,ότι κυβερνιόμαστε από ισχυρότερους,
ἀκούειν καὶ ταῦτ᾽κἄτι ἀλγίονα τῶνδε.	ώστε να υπακούμε και σ’ αυτά και σ΄ακόμη πιο οδυνηρά απ’ αυτά.
Ἐγὼ μὲν οὖν πείσομαι τοῖς ἐν τέλει βεβῶσι · 65	Εγώ λοιπόν θα υποταχτώ στους άρχοντες
αἰτοῦσα τοὺς ὑπὸ χθονὸς ξύγγνοιαν ἴσχειν,	παρακαλώντας αυτούς που είναι στον κάτω κόσμο να με συγχωρήσουν,
ὡς βιάζομαι τάδε,	γιατί κάνω αυτά χωρίς τη θέληση μου·
τὸ γὰρ πράσσειν περισσὰ οὐκ ἔχει οὐδένα νοῦν.	γιατί το να κάνει κανείς πράγματα ανώτερα από τις δυνάμεις του είναι τελείως ανόητο.
66 ΑΝΤ. οὔτ᾽ ἂν κελεύσαιμ᾽ οὔτ᾽ ἄν δρῴης ,	Ούτε θα σε παρακαλούσα, ούτε θα δεχόμουν τη σύμπραξη σου,
γ᾽ ἂν ἡδέως  ἐμοῦ μέτα	με ευχαρίστηση, εγώ τουλάχιστον,
εἰ θέλοις ἔτι πράσσειν. 70	έστω κι αν τώρα πια ήθελες να με βοηθήσεις.
ἀλλ᾽ ἴσθ᾽ ὁποῖά σοι δοκεῖ,	Αλλά έχε όποια γνώμη θέλεις,
κεῖνον δ᾽ ἐγὼ θάψω·	εκείνον όμως εγώ θα θάψω·
καλόν μοι θανεῖν ποιούσῃ τοῦτο.	θα ‘ναι ωραίο για μένα να πεθάνω ,αφού θάψω τον αδερφό μου ·
κείσομαι μετ᾽ αὐτοῦ φίλη, μετά φίλου,	θα αναπαύομαι πλάι του αγαπημένη κοντά σ’ αγαπημένο,
ὅσια πανουργήσασ᾽.	αφού διαπράξω μια ιερή παρανομία.
ἐπεὶ πλείων χρόνος	γιατί είναι περισσότερος ο καιρός
ὃν δεῖ ἀρέσκειν με τοῖς κάτω	που πρέπει να αρέσω σ’ αυτούς που είναι στον κάτω κόσμο
τῶν ἐνθάδε. 75	παρά σ’ αυτούς που είναι δω πάνω.
ἐκεῖ γὰρ αἰεὶ κείσομαι·	Γιατί αιώνια εκεί θα αναπαύομαι·
εἰ δέ δοκεῖ σοὶ,	μα εσύ, αν το κρίνεις σωστό,
ἀτιμάσασ᾽ ἔχε τὰ τῶν θεῶν ἔντιμα.	περιφρόνησε όσα είναι άξια τιμής για τους θεούς.
ΙΣΜ. ἐγὼ μὲν οὐκ ἄτιμα ποιοῦμαι,	Εγώ δεν τα περιφρονώ αυτά,
ἔφυν ἀμήχανος τὸ δὲ δρᾶν βίᾳ πολιτῶν.	από τη φύση μου όμως είμαι ανίκανη να ενεργώ αντίθετα με τη θέληση των πολιτών.
ΑΝΤ. σὺ μὲν τάδ᾽ ἂν προὔχοι᾽·	Εσύ αυτά μπορείς να τα προφασίζεσαι·
ἐγὼ δὲ δὴ τάφον χώσουσ᾽ 80	εγώ όμως θα πάω να σωρεύσω χώμα
ἀδελφῷ φιλτάτῳ πορεύσομαι.	και να σηκώσω τύμβο για τον πολυαγαπημένο αδερφό.
ΙΣΜ. οἴμοι ταλαίνης, ὡς ὑπερδέδοικά σου.	Αλίμονο, δυστυχισμένη, πόσο φοβάμαι για σένα!
ΑΝΤ. μὴ ᾽μοῦ προτάρβει· τὸν σὸν ἐξόρθου πότμον.	Για μένα μη φοβάσαι· φρόντιζε για τη δική σου μοίρα.
ΙΣΜ. ἀλλ᾽ οὖν προμηνύσῃς γε τοῦτο μηδενὶ τοὔργον,	Όμως τουλάχιστον μην αποκαλύψεις σε κανέναν αυτό το σχέδιο σου,
κρυφῇ δὲ κεῦθε, σὺν δ᾽ αὔτως ἐγώ. 85	κράτησε το μυστικό, το ίδιο θα κάνω κι εγώ.
ΑΝΤ. οἴμοι, καταύδα· πολλὸν ἐχθίων ἔσει σιγῶσ᾽,	Αλίμονο, διακήρυξε το σ’ όλους· πολύ πιο μισητή θα είσαι αν σωπάσεις,
ἐὰν μὴ πᾶσι κηρύξῃς τάδε.	αν σ’ όλους δε διαλαλήσεις αυτά εδώ.
ΙΣΜ. θερμὴν ἐπὶ ψυχροῖσι καρδίαν ἔχεις.	Έχεις ζεστή καρδιά για ψυχρά πράγματα.
ΑΝΤ. ἀλλ᾽ οἶδ᾽ ἀρέσκουσ᾽ οἷς μάλισθ᾽ ἁδεῖν με χρή.	Ξέρω όμως ότι είμαι αρεστή σ’ εκείνους που πρέπει περισσότερο ν’αρέσω.
ΙΣΜ. εἰ καὶ δυνήσει γ᾽· ἀλλ᾽ ἀμηχάνων ἐρᾷς. 90	Ναι, αν βέβαια θα έχεις και τη δύναμη· επιδιώκεις όμως ακατόρθωτα πράγματα.
ΑΝΤ. οὐκοῦν, ὅταν δὴ μὴ σθένω, πεπαύσομαι.	θα σταματήσω λοιπόν,όταν πια δε θα ‘χω δύναμη.
ΙΣΜ. ἀρχὴν δὲ θηρᾶν οὐ πρέπει τἀμήχανα.	Καθόλου όμως δεν πρέπει να κυνηγάει κανείς τα ακατόρθωτα
ΑΝΤ. εἰ ταῦτα λέξεις, ἐχθαρεῖ μὲν ἐξ ἐμοῦ,	Αν εξακολουθήσεις να λες αυτά, και από μένα θα μισηθείς
ἐχθρὰ δὲ τῷ θανόντι προσκείσει δίκῃ.	και δίκαια θα σε μισεί για πάντα ο νεκρός.
ἀλλ᾽ ἔα με καὶ τὴν ἐξ ἐμοῦ δυσβουλίαν	Αλλά άφησε εμένα και τη δική μου αφροσύνη
παθεῖν τὸ δεινὸν τοῦτο·95	να πάθω αυτό το κακό·
γὰρ οὐ πείσομαι τοσοῦτον οὐδὲν ὥστε μὴ οὐ θανεῖν καλῶς.	γιατί τίποτε τόσο φοβερό δε θα πάθω, ώστε να μην πεθάνω έντιμα.
ΙΣΜ. ἀλλ᾽ εἰ δοκεῖ σοι, στεῖχε· τοῦτο δ᾽ ἴσθ᾽	Προχώρα λοιπόν,αν έτσι κρίνεις·αυτό να ξέρεις μόνο,
ὅτι ἄνους μὲν ἔρχει, τοῖς φίλοις δ᾽ ὀρθῶς φίλη.	ότι βαδίζεις ασυλλόγιστη,όμως αληθινά αγαπημένη στους αγαπημένους σου.